Foto: © Merlijn Doomernik
Geld is een middel, geen doel

GOD & GELD (3). De boeddhistische managementconsultant Sander Tideman

ZWEVERIGHEID is niet besteed aan managementconsultant en boeddhist Sander Tideman. Wel ziet hij in de leer van Boeddha een interessante inspiratiebron voor wie het westerse marktdenken te dominant vindt. In een hoekje van zijn tuin hangt een vrolijke slinger van gekleurde vlaggetjes, bedrukt met minuscule lettertjes. Het zijn Tibetaanse gebedsvlaggen. Als ze wapperen, worden de gebeden door de wind meegevoerd, zo wil de traditie. Tot heil van de wijde omgeving.

Tideman glimlacht. ,,Het staat ook wel vrolijk natuurlijk.'' Dergelijke symbolen zijn voor hem niet zo belangrijk. Hij hecht vooral veel waarde aan de innerlijke, spirituele kant van het boeddhisme. En aan de rol die deze religie kan spelen in de zakenwereld. Als management consultant en organisatiedeskundige adviseert hij grote multinationals. In zijn werk laat hij zich sterk inspireren door het boeddhisme.

Sander Tideman ontdekte de godsdienst toen hij in zijn studententijd reizen naar India en Tibet ondernam. ,,Wat ik daar tegenkwam, sprak me aan. Ik kreeg ook meer respect voor de Europese religieuze tradities.'' Tideman werd bankier en ging voor ABN Amro aan de slag in Azië. Terug in Nederland kon hij een hoge positie krijgen. ,,Ik werd vice-president, met een leasewagen en alles erop en eraan. Maar mijn echte interesse lag in andere culturen en de ontwikkelingseconomie. Als boeddhist vroeg ik mij af wat mij echt gelukkig zou maken. Ik ben weggegaan bij de bank en als bedrijfsconsultant aan de slag gegaan. Nu ben ik partner van het Teleos-netwerk. Met negen gelijkgestemde collega's geef ik adviezen aan grote multinationals.''

Ten onrechte wordt het boeddhisme vaak in verband gebracht met ascese en onthechting. Geld verdienen en genieten van materiële zaken zijn helemaal niet in strijd met de leer van Boeddha, zegt Tideman. ,,Het gaat er alleen om wat je met dat geld doet. De eerste drijfveer van elke boeddhist is het verhogen van het welzijn en geluk. Dat doel bereik je meestal niet met overmatige consumptie, maar wel door geld weg te geven of te investeren in projecten die ten goede komen aan de samenleving.''

Als je dat principe toepast op het zakenleven, kom je tot de vaststelling dat bedrijven fout bezig zijn als ze alleen maar op winst gericht zijn. ,,Een bedrijfsleider die alleen maar met geld bezig is, richt zijn bedrijf ten gronde. Als hij zijn werknemers uitsluitend als een instrument ziet om winst te maken, zullen de arbeidsverhoudingen in dat bedrijf niet optimaal zijn. Het personeel raakt minder goed gemotiveerd en dat werkt contraproductief. Als een bedrijfsleider daarentegen het verhogen van het algemeen welzijn als bijkomend doel voor ogen houdt, gaat iedereen harder werken en wordt er meer geld verdiend.''

Het boeddhisme beschouwt geld als een middel om een hoger doel - geluk - te bereiken. Daarin verschilt het van het westerse economisch denken, dat het geld zelf als doel ziet. Die verwarring tussen het doel en het middel zorgt voor heel wat problemen, zegt Tideman. ,,Mensen die veel geld verdienen, hebben vaak grote sociale moeilijkheden. Ze zien hun gezin nauwelijks, ze raken vervreemd van hun personeel en verslaafd aan een luxueuze levensstijl.''

Het is niet eenvoudig om dergelijke inzichten ingang te doen vinden in de huidige economische context, die gedomineerd wordt door investeerders die op de beurs op zoek zijn naar het hoogste rendement. Een bedrijf dat zou verklaren voortaan naast financieel rendement ook een welzijns-return na te streven, zou afgestraft worden op de beurs. Het bewijs werd onlangs nog geleverd toen Warren Buffett 30 miljard dollar weggaf aan het goededoelenfonds van Bill Gates. De beurskoers van zijn bedrijf Berkshire Hathaway ging prompt naar beneden. De huidige financiële markten zijn volgens het boeddhistische economische denken eigenlijk een anachronisme, zegt Tideman. ,,Aandelenbeurzen waren een geweldige uitvinding in de zeventiende eeuw. Bedrijven als de Verenigde Oost-Indische Compagnie konden grotere schepen bouwen dankzij het geld van anderen. Maar nu hebben we ingezien dat het hele systeem veel schaduwkanten kent. Het economische gebeuren wordt sterk beïnvloed door financiële analisten, vaak jonge kerels die alleen naar cijfertjes kijken en niet naar de langetermijnconsequenties van hun uitspraken. Maar als je diezelfde mensen privé spreekt, kom je op een heel ander verhaal uit.''

Tideman vindt dat het tijd wordt voor een ander systeem, waarbij de effecten op het maatschappelijk welzijn meer in rekening worden gebracht. Hij noemt de manier waarop de kapitaalmarkten nu georganiseerd zijn, een macro-economische systeemfout. In die zin sluit het boeddhistische economische model sterk aan bij trends als Corporate Social Responsability en ethisch beleggen. ,,Het streven naar economische groei en steeds maar hogere aandelenkoersen, zonder rekening te houden met de nadelige effecten, is een dogma dat ooit even achterhaald zal worden als het idee dat de aarde plat is. Er komt steeds meer kritiek op het systeem, ook vanuit wetenschappelijke hoek. Spirituele stromingen als het boeddhisme kunnen ter inspiratie dienen voor de verdere ontwikkeling van het westerse economische en politieke systeem.''

In zijn werk probeert Tideman de boeddhistische kijk op zakendoen zoveel mogelijk in de praktijk te brengen. Niet dat hij samen met de bedrijfsleiders die hij adviseert gaat mediteren. Hij brengt zijn boeddhistische overtuiging meestal niet eens ter sprake. ,,Dat wordt toch vaak verkeerd begrepen. Je wordt dan aangezien voor een zweverig figuur, en dat is niet de bedoeling.'' Maar ongemerkt adviseert hij zijn klanten wel om een meer spirituele levenshouding aan te nemen. ,,Die bedrijfsleiders zijn ook gewone mensen, met al hun vragen en onzekerheden. Ze weten dat het hun taak als leider is om een organisatie op een hoger niveau te krijgen. Sommige bedrijfsleiders zijn verbaasd dat niemand hen volgt als ze eenmaal ceo geworden zijn. Echt leiderschap is niet een titel op je visitekaartje, maar het hebben van volgelingen. Ze gaan zich dus afvragen: hoe kan ik mensen naar me doen luisteren? Dan leer je een andere kant van het mens-zijn kennen: emoties tonen, toegankelijk zijn, luisteren naar anderen. Dan komen de spirituele aspecten vanzelf ter sprake. En als dat in een christelijke context gebeurt, kom je vaak uit op dezelfde antwoorden die het boeddhisme geeft. Jezus had over veel dingen dezelfde ideeën als Boeddha.''

Tideman volgt de leer van Boeddha zelf uiteraard zo goed mogelijk na. Dat betekent: aan het begin en einde van de dag even mediteren en anderen (ook gezinsleden) zo weinig mogelijk kwetsen. Zijn overtuiging heeft ook gevolgen voor de gang van zaken bij zijn werkgever Teleos. Onethische bedrijven als wapenproducenten worden niet als klant aanvaard, terwijl sommige andere klanten voor een lager tarief geholpen worden. Zo werkte Tideman voor de VN, waar hij een organisatie doorlichtte die strijdt tegen aids. Een dag per week werkt hij niet voor Teleos, maar zet hij zich in voor de Tibetaanse gemeenschap. ,,Naast de commerciële kant van het bedrijf moet er ook ruimte zijn voor andere dingen.''

Verder is Tideman ook een van de mensen achter het netwerk ,,Spirit in Business'', dat de spiritualiteit in het bedrijfsleven wil bevorderen. Het netwerk heeft al tweemaal een conferentie met de Dalai Lama georganiseerd. Ook werkte hij mee aan de Gross National Happiness Conference in Bhutan. Dit land baseert zijn economisch beleid op de Boeddhistische economische principes en streeft dus niet alleen naar pure economische groei, maar ook naar een verhoging van het algemeen welzijn van de bevolking (zie hiernaast) .

www.teleosleaders.com

www.spiritinbusiness.org

In het nieuws