Foto: AFP
Zweden

Rechtse oppositie stevent af op winst in Zweedse nek-aan-nekrace

De rechtse oppositiepartijen in Zweden lijken op weg naar een hele krappe meerderheid in het parlement. Volgens de nationale verkiezingsautoriteit zijn in de nacht van zondag op maandag 93 procent van de kiesdistricten geteld en lijken de rechtse oppositiepartijen op 175 van de 349 zetels in te nemen.

Exitpolls melden eerder op de dag nog dat het centrumlinkse blok onder leiding van premier Magdalena Andersson zou gaan winnen.

Zweden is een door en door verdeeld land. Nooit eerder waren parlementsverkiezingen er zo’n nek-aan-nekrace. Volgens de eerste exitpolls van SVT, de openbare omroep, stevende het linkse blok van zittend premier Magdalena Andersson af op een nipte overwinning. Ze haalt volgens de peiling 49,8 procent van de stemmen, het rechtse oppositieblok volgt met 49,2 procent. Het verschil tussen beide blokken zou maar 40.000 kiezers bedragen, dat is minder dan de recentste historisch nipte verkiezingen in 1979 en 1973. ‘Niets is zeker’, klonk het gisteren bij de oppositie. ‘We hopen nog altijd om een rechtse regering te kunnen vormen.’

De Zweedse politiek werkt, zoals wel meer Scandinavische landen, traditioneel met twee blokken. De winnaar van het grootste blok – links of rechts – vormt de regering. Als de exitpoll klopt, ligt het formatie-initiatief dus bij Andersson. Haar eigen partij wordt volgens de polls bovendien afgetekend de grootste, met 29 procent. Ze zou daarmee licht vooruitgaan ten opzichte van de vorige verkiezingen, maar omdat andere partijen in haar linkse blok verloren, is haar blok kleiner dan toen.

Opmars van uiterst rechts

Maar het resultaat van Andersson wordt overschaduwd door de monsterscore van Zweden Democraten. Twaalf jaar nadat de uiterst rechtse partij door de kiesdrempel brak, wordt ze de op één na grootste. Ze laat centrumrechts achter zich en haalt meer dan 20 procent. De partij is uiterst controversieel. Met aanhangers van de suprematie van het ‘blanke ras’ onder haar oprichters voerde ze de voorbije jaren campagne tegen de islam en de komst van meer migranten naar Zweden. De overwinning toont dat het antimigratiestandpunt steeds breder gedragen wordt, ook in het traditioneel progressieve Zweden.

De kiescampagne was dan ook turbulent. Eerst leken de verkiezingen vooral te gaan over het thema van uiterst rechts: migratie en veiligheid. Zweden was, samen met Duitsland, een van de meest gastvrije landen tijdens de vluchtelingencrisis van 2015 en 2016. Nergens kregen per hoofd van de bevolking meer vluchtelingen een thuis.

De toestroom wordt door uiterst rechts gelinkt aan de toenemende bendecriminaliteit in Zweden. Die swingt inderdaad de pan uit. Andere criminaliteitscijfers dalen al decennia, maar er gaat nauwelijks een maand voorbij zonder dat Zweden wordt opgeschrikt door het nieuws van heftig geweld. Eerder deze zomer werden een vrouw en haar dochter neergeschoten tijdens een vuurgevecht van rivaliserende bendes in hun wijk. In de eerste acht maanden van 2022 vielen zo al zevenenveertig doden, meer dan de vijfenveertig in heel 2021.

‘Kwetsbare wijken’

Zulke incidenten vinden meestal plaats in wat de overheid ‘utsatt omrade’ noemt, of ‘kwetsbare wijken’. Die benaming is omstreden. Net als in de zogenaamde ‘getto’s’ in Denemarken worden de wijken geselecteerd op subjectieve factoren. De regering kijkt onder andere naar nationaliteit, kennis van het Zweeds en inkomensniveau. Ook de sociaaldemocraten in Zweden maakten tijdens de kiescampagne een prioriteit van het veiligheidsthema. Premier Andersson drong tijdens toespraken aan op een harde aanpak en ‘nultolerantie’.

Maar doorheen de campagne werden asiel, migratie en veiligheid deels weggeduwd door economische thema’s. De energiecrisis, inflatie en de welvaartsstaat werden belangrijker. Andersson wist munt te slaan uit de actualiteit en mikte op een premierbonus. ‘Ik heb jullie veilig door de coronacrisis geloodst. Ik zal jullie ook veilig door deze crisis loodsen’, beloofde ze.

Zweden was de voorbije weken in Europa een voorloper in het uittrekken van overheidsgeld om de energiecrisis het hoofd te bieden. De regering beloofde overwinsten af te romen en investeerde bijna dertig miljard euro in sociale maatregelen om de kost van de ontsporende energieprijzen te beteugelen.

Het duurt nog tot woensdag voor de definitieve uitslag gekend is. Dan komen de resultaten van de overzeese stemmen binnen.

Bron: Reuters

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in

Aangeboden door onze partners
Aangeraden
Niet te missen