Foto: Gabriel Bouys/afp
verkrachting

Spanje maakt komaf met ‘zwijgen is toestemmen’

Spanje voert een nieuwe strafwet tegen verkrachting in, waardoor verkrachters de ‘grijze zones’ niet meer kunnen uitbuiten. Maar op Tiktok wemelt het van de misleidende informatie over de nieuwe wet uit conservatieve en extreemrechtse hoek.

Er is lang voor geijverd bij elk feministisch straatprotest, en het heeft bijna vier maanden debat in het parlement gekost, maar nu heeft Spanje een baanbrekende modernisering ingevoerd van de wetten rond seksueel misbruik en verkrachting. De wet heet officieel de ‘Uitgebreide garantie voor seksuele vrijheid’, maar staat in de volksmond bekend als ‘solo si es si’ (‘alleen ja betekent ja’).

Een van de meest geciteerde vernieuwingen is dat voortaan duidelijke en ­ondubbelzinnige toestemming van de vrouw het criterium wordt om te bepalen of er al dan niet sprake is van verkrachting. Die toestemming kan verbaal zijn of niet, maar er kan geen sprake zijn van ‘grijze zones’.

Tot nu toe keek de Spaanse wet vanuit een wantrouwig perspectief naar verkrachtingsslachtoffers. Die moesten bewijzen dat ze zich verzet hadden tijdens de seks, want anders kon er volgens de wet geen sprake zijn van verkrachting. Ook stonden er lichtere straffen op ‘seksueel misbruik’: gevallen van verkrachting waarbij daders verzachtende omstandigheden inriepen. Zulke ‘verzachtende omstandigheden’ waren bijvoorbeeld dat de vrouw verdovende middelen had gebruikt, of in stilte de verkrachting onderging. ‘Passiviteit en stilte zullen niet meer gelden als ­instemming’, zegt de Spaanse genderexperte Patricia Peris Remon tegen het Spaanse Huffington Post. Wetenschappelijk onderzoek heeft herhaaldelijk aangetoond dat passief stil blijven (‘bevriezen’) een normale biologische reactie is op seksueel geweld.

In de praktijk gebruikten ­daders die grijze zones om zware straffen te ontlopen, en Spaanse rechters volgden hen daarin. Zo was er in 2016 een groepsverkrachting in Pamplona waarbij vijf mannen een achttienjarige verkrachtten en filmden. Rechters meenden dat haar stille houding en gesloten ogen gelijkstonden aan toestemming, en één rechter wou de mannen alleen vervolgen voor het stelen van een gsm. De daders kregen de lichtere straf voor ‘misbruik’, wat tot grote ophef leidde bij de Spanjaarden. Kort daarop kregen opnieuw vijf mannen in het stadje Manresa minder zware straffen omdat hun veertienjarige slacht­offer alcohol en drugs had ­gebruikt. De moeder van het minderjarige slachtoffer noemde de nieuwe wet een ‘overwinning voor een moedig meisje dat andere vrouwen een lijdensweg wou besparen’.

Straatintimidatie

Ook op school moet er volgens het nieuwe voorstel meer aandacht ­komen voor wederzijdse toestemming. De wet behandelt verder thema’s als het drogeren van slacht­offers, chantage via sexting, slacht­offerhulp en straatintimidatie. Dat laatste kan bijvoorbeeld bestraft worden met gemeenschapsdienst. ‘Voor de duidelijkheid gaat het niet over complimentjes geven op straat, maar wel om pakweg ­iemand die systematisch vrouwen opwacht aan een bankje en daar ­begint te masturberen’, stelde ­minister van Gelijkheid Irene Montero.

Zulke verduidelijken zijn nodig, want op het sociale medium Tiktok circuleert de ene na de andere fabel over de wet. Zo beweren sommigen dat voortaan een geschreven contract nodig is voor een stoeipartij, dat elke man bij voorbaat als schuldig wordt gezien of dat school­kinderen seksuele standjes zullen moeten leren.

Een honderdtal Spaanse verkozenen van zowel de conservatieve Partido Popular als het antifeministische, uiterst rechtse Vox stemde tegen de wet. Die partijen ­gebruiken onder andere Tiktok om hun standpunten te verspreiden. Volgens ­onderzoekers Laura Cervi (Universiteit Barcelona) en Carles Marin-Llado (Universidad de Rey Juan Carlos, Madrid) is er in Spanje steeds meer sprake van ‘politainment’, of makkelijk te consumeren politieke boodschappen die niet dienen om te informeren, maar om te delen en op te ruien. Vooral Vox lijkt daarin veel succes te hebben.

Wist je dat je ook zonder abonnement elke maand 3 betalende  plus-artikels kunt lezen?

Meld je aan en lees gratis ›

Vul je e-mailadres en wachtwoord in

Aangeboden door onze partners
Aangeraden
Niet te missen