camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

zeitgeist De burn-outpandemie

‘Nu pas besef ik hoe groot de impact van stress is op het lichaam’

‘Mijn batterij was niet leeg, ze was kapot’, mailt apothekeres Evi (41) me. Een harde les. ‘Ons lichaam wil ons vaak iets vertellen over onze geest, maar we negeren alle signalen. Tot het zegt: genoeg, nu ga je luisteren.’

woensdag 25 mei 2022 om 3.25 uur

Martha Verschaffel

Een bonte verzameling kamerplanten eist de aandacht op in Evi’s zonnige appar­tement. ‘Toen mijn therapeut me plezierige activiteiten aanraadde, had ik zelfs geen idee meer wat ik fijn vond. Erg, he. Als kind plantte ik graag zaadjes, maar dat leek zo nutteloos. Presteren, dat was van belang.’

Dat was ook haar eerste zorg toen een zware luchtweginfectie met complicaties haar velde. ‘Ik lag doodziek in bed, maar ik kon alleen maar aan mijn werk denken.’ Pas toen haar arts bleef vragen of er niet nog iets scheelde, ging er een lichtje branden. Ze kon de haast gechronometreerde werkdruk, de slechte sfeer en de verstikkende hiërarchie niet meer aan.

Na twaalf jaar als apotheker bij een grote ziekenhuisgroep ging Evi onderuit. Ze was niet de eerste en zou niet de laatste zijn. Vanwege de vele klachten zou later een externe preventiedienst ingeschakeld worden. Zelf bleef ze tot haar verbijstering acht maanden thuis.

‘Toen we een collega die haar vader net verloren had vroegen hoe het ging, kregen we meteen een terechtwijzing’

De vergelijking van een burn-out met een leeggelopen batterij gaat niet op, vindt ze. ‘Dan zou je probleem opgelost moeten zijn als je weer volledig bent opgeladen. Zelfs toen ik alleen maar leuke dingen deed, werd ik niet minder moe. Mijn batterij was kapot.’

   • Loopt u kans op een burn-out? Doe de test hier

Ze lacht luid. Ze zal wel vaker weglachen wat diep snijdt. Zoals ze ook de signalen van haar lichaam veronachtzaamde. ‘Ik leefde zo hard in mijn hoofd, dat ik precies niet meer besefte dat er ook nog een ­lichaam aan vasthing. Voor ik crashte, viel ik soms plots zomaar op de grond. Och ja. Maandelijks kreeg ik zware migraine. Ach. Ik had al jarenlang darmklachten. Tja. Ik was vermoeid. Wie niet? Ik kon amper stappen door hielspoor. Ik hyperventileerde. Ik had een kort lontje. Ik negeerde het en bleef doorgaan.’

‘Nu, drie jaar later, besef ik pas hoe groot de impact is van stress. Je lichaam vertaalt mentale worstelingen in fysieke symptomen, tot ze niet meer te negeren zijn. Tot je er bijna letterlijk bij neervalt. Je moet leren luisteren.’

Vijfminutenjobs

Dat wilde ze wel, ze had alleen geen idee hoe. Ze kon het enkel al doende uitzoeken. ‘Na acht maanden ziekteverlof wilde ik progressief terug aan de slag. Vooral om te weten wáár het probleem zat. Ik wist dat ik lang over mijn grenzen was gegaan, maar ik had geen benul waar die grenzen dan wel lagen.’

Ze zou het snel ontdekken toen ze een inventaris moest opmaken op haar werk. ‘Vliegensvlug telde ik alles, zodat ik zo snel mogelijk kon vragen waarmee ik nog kon helpen. Als ­iemand me iets extra vroeg, zei ik sowieso “ja”, ook al had ik al werk te veel. Ik stelde dat niet in vraag. Die avond was ik uitgeput. Achteraf besefte ik dat even ademhalen op het werk me geen optie leek.’

Ze dwong zichzelf om bij interacties met collega’s opnieuw te luisteren naar haar ­gevoel. ‘Dat had ik jaren aan de kant ­geschoven, waardoor ik niet meer wist wat ik wel of niet oké vond.’ Er bleek veel niet oké. Het was niet alleen het hoge tempo – ‘we hadden zelfs vijfminutenjobs om zeker nooit stil te zitten’ – of de menselijke aanpak – ‘toen we een collega die haar vader net verloren had, vroegen hoe het met haar ging, kregen we meteen een terecht­wijzing’. Het was ook de achterklap – ‘als iemand vijf minuten te laat was, werd daarover geroddeld’ – of de ongelijke behandeling – ‘wie een lager diploma had, werd als minder aanzien’.

‘Al die signalen neem je in je op. Ik voelde me voortdurend opgejaagd en onbehaaglijk.’ Ook de autonomie die haar job in een kleine apotheek zo fijn maakte, was gaandeweg verdwenen, toen ze werd ingeschakeld op de grote campus, omdat ‘schaalvergroting nu eenmaal efficiënter was’. ‘Mijn baas gaf me een rigide planning, maakte mijn job uitvoerend, minder uitdagend en duldde geen inspraak.’

Pleasers kweken

Dan is er nog de moeilijkste vraag: waarom vond Evi het normaal dat ze constant over haar grenzen ging? Waarom vond ze de ­eisen van haar baas belangrijker dan wat ze zélf nodig had? ‘Daarvoor moet je de hand in eigen boezem durven te steken. Braaf zijn, luisteren, doen wat er van je verwacht wordt: dat is aangeleerd gedrag. Ik leerde zowel thuis als op school dat ik geen fouten mocht maken, dat presteren belangrijk is, zelfs ten koste van mezelf. Ik haalde de beste punten maar werd op mijn vingers getikt als ik durfde tegen te spreken. Ik heb van kleins af geleerd mij zelfs naar onuitgesproken verwachtingen te plooien. Zo kweek je perfectionisten en pleasers.’

In het ziekenhuis hingen overal posters over burn-out. ‘Het maakte me zo kwaad. Omdat de verantwoordelijkheid volledig bij de persoon zelf werd gelegd. Het systeem waarbij de hoge werkdruk en ­bedrijfscultuur je grenzen constant oprekt in naam van “het belang van de patiënt” wordt nooit tegen het licht gehouden. Elke dag met al je macht je grenzen moeten ­bewaken, kost zo veel energie. We leven in een meritocratie: wie faalt, heeft waarschijnlijk niet hard genoeg gewerkt.’

Begin dit jaar gaf Evi haar job op. Overtuigd en hoopvol. ‘Door dit proces zag ik in dat ik het leven van een ander leidde. Dat ik vooral aan de verwachtingen van mijn ouders, mijn leerkrachten, mijn baas wilde voldoen. Omdat ik slim was, moest ik iets moeilijks zoals apotheker studeren, niet omdat ik dat zelf zo graag wilde. Helaas kan ik de tijd niet terugdraaien, maar ik kan vanaf nu wél kiezen wat ik zelf wil. Mindblowing.’

Dat vergt moed. ‘Het alternatief was goed verdienen en daarmee energie kopen in mijn vrije tijd, maar wel ongelukkig worden, fysieke klachten blijven ontwikkelen of relaties kapot zien gaan die ik niet stuk wil.’

De waan van de dag snappen, begint bij de tijdgeest vatten. Onder de noemer Zeitgeist gaat De Standaard de komende maanden dieper in op drie kwesties die de wereld en onze levens overhoophalen: burn-out, cryptomunten en Europa na de Russische agressie.

Dit is een nieuwe aflevering in de reeks over burn-out. Wat is er met ons aan de hand? Zijn we te veeleisend voor onszelf? Of ligt het aan het systeem?

Journaliste Nathalie Carpentier zoekt elke woensdag de antwoorden bij wie zelf opgebrand raakte. Bent u bereid uw ervaring te delen, mail naar nathalie.carpentier@standaard.be

Aangeraden

Niet te missen