camera closecorrect Verwijs ds2 facebook nextprevshare twitter video

 astronomie

Het halve zonnestelsel op een rij

Vroege vogels kunnen bij heldere hemel vier planeten netjes in een rechte lijn zien staan.

woensdag 20 april 2022 om 15.29 uur

 rr

Wie voor dag en dauw uit de veren is en de blik naar het oosten wendt, kan dezer dagen in een oogopslag het halve zonnestelsel aanschouwen. Saturnus, Mars, Venus én Jupiter vormen tijdens de tweede helft van april een kwartet dat keurig in een rechte lijn staat. Een lijn die het vlak weerspiegelt waarin de acht planeten (sorry, Pluto) van ons zonnestelsel hun rondjes om de zon draaien.

De aarde staat scheef

De denkbeeldige rechte lijn die de planeten verbindt, weerspiegelt op haar beurt, via de hoek die ze maakt met de horizon, de inrichting van ons zonnestelsel. Die hoek wordt immers mee bepaald door de helling van de aarde ten opzichte van het omloopvlak van haar baan om de zon. Aan die helling hebben we de seizoenen te danken: in de lente en de zomer staat het noordelijk halfrond naar de zon toegekeerd, in aanloop naar ‘onze’ zomerwende (op 21 juni) komt de zon steeds vroeger op.

Door die scheve stand van de aarde wordt het tijdvenster waarin we de gealigneerde planeten met het blote oog kunnen zien de komende dagen en weken steeds kleiner. Als Saturnus als eerste van het kwartet opkomt – vannacht gebeurt dat omstreeks kwart voor vijf – is het nog heel donker. Maar tussen vijf en zes uur begint het al te gloren en wanneer Jupiter rond kwart voor zes het viertal vervolledigt, is het eigenlijk al te licht om de grootste planeet van ons zonnestelsel nog goed te zien. Met de almaar vroegere zonsopgang wacht u dus beter niet te lang om het schouwspel gade te slaan.

Zo herkent u een planeet

Net als de zon komen de planeten op aan de oostelijke horizon. Venus, onze hete buurplaneet, is doorgaans het makkelijkst te herkennen – zoek naar een heldere witte stip. Ook Jupiter is relatief helder en wit van kleur, zij het dat het ochtendgloren de waarneming dus al flink kan belemmeren. Hoewel Saturnus door zijn grote afstand tot de aarde eerder zwak schijnt, is het gelige licht van de ringenplaneet door de duisternis nog goed te zien. Mars, onze andere buurplaneet, kunt u vinden door naar een oranje stipje te zoeken. Handig om te weten: in tegenstelling tot de sterren, twinkelen of fonkelen planeten niet.

Straks zeven op een rij

De oplijning van de planeten is natuurlijk slechts schijn. In werkelijkheid bevinden ze zich op heel verschillende posities in hun rondgang om de zon, miljoenen kilometers van elkaar (en de aarde) vandaan. Het fenomeen zit dus letterlijk in the eye of the beholder en wordt grotendeels bepaald door de plek van waaruit we de planeten waarnemen en het tijdstip waarop we dat doen.

Planetaire aligneringen zijn trouwens niet zo zeldzaam. In 2020 waren de vier planeten ook al naast elkaar te zien. En binnenkort, op 24 juni, zullen niet vier, maar zeven planeten op een rechte lijn staan, want dan doen ook Mercurius, Neptunus en Uranus mee. En ook dan is het aan de vroege vogels om het zonnestelsel in al zijn glorie te bewonderen.