Foto: epa-efe

Nederland biedt Indonesië excuses aan voor extreem geweld bij dekolonisatie

Nederland biedt Indonesië opnieuw excuses aan voor het geweld dat tijdens de onafhankelijkheidsstrijd van de toenmalige kolonie Nederlands-Indië door Nederlandse militairen is gebruikt. Dat heeft premier Rutte donderdag gezegd.

De excuses van Rutte volgen op de uitkomsten van een onderzoek dat woensdag gepubliceerd werd, waaruit blijkt dat Nederland tijdens de dekolonisatie extreem geweld heeft gebruikt. Het gaat dan volgens de onderzoekers om buitenrechtelijke executies, mishandeling en marteling, detentie onder inhumane omstandigheden en brandstichting van huizen en dorpen. De politiek, het leger en de rechterlijke macht waren destijds van het geweld op de hoogte.

‘Voor het stelselmatige en wijdverbreide extreme geweld van Nederlandse zijde in die jaren en het consequent wegkijken door vorige kabinetten maak ik vandaag diepe excuses aan de bevolking van Indonesië. Vandaag moeten we bovendien constateren dat excuses op hun plaats zijn voor iedereen in ons land die met de gevolgen van de koloniale oorlog in Indonesië heeft moeten leven’, zei Rutte op een persconferentie in Brussel.

‘Overtreffende trap’

Twee jaar geleden maakte koning Willem-Alexander bij een staatsbezoek aan Indonesië ook excuses voor incidenteel Nederlands geweld tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. Nu uit onderzoek blijkt dat het geweld structureel was en door de politiek werd toegestaan én toegedekt maakt Rutte namens het Nederlandse kabinet en de koning excuses in de ‘overtreffende trap’.

Rutte noemt de excuses ‘hard maar onontkoombaar’ en bevestigt dat zijn kabinet de conclusies uit het rapport onderschrijft. ‘We moeten de beschamende feiten onder ogen zien’, klinkt het. ’Nederland voerde een koloniale oorlog waarin stelselmatig en wijdverbreid extreem geweld werd gebruikt, tot martelingen toe, die in de meeste gevallen onbestraft bleven’, concludeert Rutte. ’De heersende cultuur was er een van wegkijken, afschuiven en een misplaatst koloniaal superioriteitsgevoel.’ Rutte vindt dit ‘een pijnlijke constatering en we moeten ons dat aantrekken’.

De Nederlandse premier verwees naar de betreffende periode als een ‘zwarte bladzijde uit onze geschiedenis’ waarvan de verantwoordelijkheid volgens hem in eerste instantie bij de gezagsdragers van toen ligt. ‘De Nederlandse regering, het parlement, de krijgsmacht als instituut en de justitiële autoriteiten. Het kabinet neemt de volle verantwoordelijkheid voor hun collectieve falen, dat ten grondslag lag aan het extreme geweld in de beschreven periode.’

‘Elke generatie moet zich opnieuw tot het eigen verleden verhouden, ook wij, en dat voelen we vandaag heel sterk’, zei Rutte. ’Dit onderzoek schetst de tragiek van deze periode nog eens in volle omvang.’

‘Consequent wegkijken’

Naast de excuses benadrukte Rutte dat Nederland afstand neemt van de tot nu toe door zittende Nederlandse leiders altijd uitgedragen veronderstelling dat het bij het geweld slechts om uitwassen ging en het leger in principe correct te werk was gegaan. De eufemistische benaming ‘politionele acties’ gaat dan ook ‘op de plank’, zegt Rutte. De premier benoemde expliciet het ‘consequent wegkijken’ door vorige kabinetten, waaronder drie onder zijn eigen leiding.

Of de wandaden tijdens de onafhankelijkheidsstrijd ook als oorlogsmisdaden bestempeld moeten worden, wilde Rutte niet zeggen, volgens hem is dat aan het Openbaar Ministerie om te bepalen. ‘Maar los van de juridische kwalificatie: er zijn daar dingen gebeurd die we vandaag ten sterkste veroordelen.’ Weduwen en kinderen van mensen die standrechtelijk zijn geëxecuteerd, kunnen ook de komende jaren schadevergoeding krijgen van Nederland, bevestigt de premier.

Je wil onze betalende artikels lezen maar nog geen abonnement nemen? Meld je aan en proef gratis van  plus-artikels.

Lees gratis ›

Geen betaalgegevens nodig

Aangeboden door onze partners
Aangeraden
Niet te missen