Ook orka-oma’s babysitten

Ook bij orka’s nemen de grootmoeders een helpende rol op. Het ‘grootmoedereffect’ zou dus niet alleen bij mensen spelen.

Oudere orka’s helpen hun ‘kleinkalveren’ te overleven, vooral in tijden van voedselschaarste. Daarmee is voor het eerst bij een niet-menselijke diersoort het zogenoemde ‘grootmoedereffect’ vastgesteld, zo schrijven onderzoekers in het wetenschappelijk blad PNAS.

Het ‘grootmoedereffect’ is een evolutionaire theorie die verklaart waarom vrouwen doorgaans tientallen jaren blijven voortleven als ze niet meer vruchtbaar zijn. De overlevingskansen van hun nageslacht stijgen als ze helpen bij het grootbrengen van de kinderen. Zo worden de genen die tot een langer leven leiden vaker doorgegeven.

Overlevingskans

De theorie was tot nu toe nog niet bij orka’s onderzocht. Vrouwelijke orka’s kunnen zich niet meer voortplanten vanaf ze dertigers of veertigers zijn, maar ze kunnen nog tientallen jaren langer leven. Bij zoogdieren bestaat de menopauze enkel bij mensen en bij vier andere soorten, allemaal walvissen. Nu blijkt volgens de studie dat orka’s net zoals mensen die tijd gebruiken om voor het nageslacht te zorgen.

De wetenschappers ontdekten dat orka’s wier grootmoeder in de voorbije twee jaar was overleden 4,5 keer meer kans hadden om te sterven dan de orka’s met een levende grootmoeder. Het effect werd aanzienlijk versterkt in jaren van voedselschaarste.

‘We hebben eerder al aangetoond dat postreproductieve grootmoeders hun troep rondleiden in de voedselgronden, wat vooral in tijden van schaarste belangrijk is’, zegt wetenschapper Daniel Franks van de University of York aan The Guardian. ‘Ze delen ook voedsel met hun jongere familieleden. We vermoeden ook dat ze babysitten.’

Generatieconflict

Dat het grootmoedereffect bij orka’s speelt, verklaart niet helemaal waarom vrouwelijke orka’s tijdens hun leven hun vruchtbaarheid verliezen. Ook olifanten staan de kalveren van hun kalveren bij, maar zij kunnen zich wel tot het einde van hun leven voortplanten.

Bij mensen en walvissen zou een langere vruchtbaarheid negatieve gevolgen kunnen hebben. Moeders en hun dochters zouden bijvoorbeeld in competitie moeten gaan voor hun voortplanting.

In het nieuws