Foto: AFP

Congolezen trekken met twee jaar vertraging naar het stemhokje

Met ruim twee jaar vertraging kunnen de Congolezen komende zondag dan toch naar de stembus. Ze kiezen niet alleen een nieuwe president, maar ook een nieuw nationaal parlement en een nieuwe provincieraad. De stembusgang gebeurt met Zuid-Koreaanse stemmachines, maar er bestaat maar weinig vertrouwen dat die stemmachines eerlijke verkiezingen opleveren. Ook andere voorwaarden tot een eerlijk verloop van de verkiezingen lijken niet bepaald ingelost te zijn. Er wordt gevreesd voor post-electoraal geweld.

De presidentsverkiezingen kapen alle aandacht weg, omdat die voor het eerst sinds de onafhankelijkheid van België in 1960 tot een democratische machtswissel moeten leiden.

Zoals bekend is Kabila niet opnieuw kandidaat: hij heeft er al twee termijnen opzitten. Die tweede termijn liep eind 2016 af, en het kamp-Kabila deed er de afgelopen jaren alles aan om de verkiezingen op de lange baan te schuiven. De afgelopen maanden is dat gekeerd, en lijkt de partij kost wat het kost naar verkiezingen te willen gaan, zonder zich af te vragen of alle logistieke en organisatorische kwesties uitgeklaard zijn.

Net als in 2011 is er ook nu weer geen tweede ronde voor de presidentsverkiezingen. Zo wordt de kandidaat met de meeste stemmen de nieuwe president, zelfs als die geen meerderheid haalt. Volgens de oppositie maakt dat het voor het regime makkelijker zijn kandidaat verkozen te krijgen.

Kiezers

Volgens de onafhankelijke kiescommissie Céni hebben zowat 40 miljoen Congolezen zich als kiezer geregistreerd. De Francophonie voerde een audit uit naar de kiezerslijsten, en daaruit bleek dat aan 7 miljoen van de namen op die lijsten geen vingerafdruk gekoppeld is. Waarnemers vrezen dat dat de deur wagenwijd openzet voor fraude, maar de kiescommissie had geen oren naar dat bezwaar.

De stemgerechtigden zullen terecht kunnen in zowat 75.000 stembureaus. Meer dan 100.000 stemmachines werden verdeeld over het hele land, al zijn er veel vragen over hoe dat in de praktijk zal werken in sommige afgelegen gebieden, of voor Congolezen die nooit eerder een computer gebruikten. De machines werden gebouwd door het Zuid-Koreaanse Miru Systems, maar de Zuid-Koreaanse ambassade in Kinshasa waarschuwde eerder al voor de fabrikant. Dat was koren op de molen van de oppositie, die hierin een nieuw argument zag tegen deze “valsspeelmachines”. Uiteindelijk sloot ze zich met grote tegenzin toch aan, omdat ze bij een echte boycot van de verkiezingen sowieso verliest.

Europese en Amerikaanse waarnemers zijn geweigerd door de autoriteiten, met het argument dat Congo een soeverein land is en dus geen pottenkijkers nodig heeft. De Afrikaanse Unie en andere Afrikaanse landenorganisaties sturen samen wel zowat 200 waarnemers. Daarnaast hebben de Congolese bisschoppen 40.000 Congolezen opgeleid tot waarnemer. Zij moeten, net als getuigen van de verschillende partijen, nagaan of de verkiezingen inderdaad eerlijk zullen verlopen. Werd ook geweigerd door Kinshasa: financiële steun uit het buitenland. De kost van deze stembusgang wordt op 500 miljoen dollar geraamd, of 10 pct van de Congolese begroting.

Parlement

Naast een twintigtal kandidaat-presidenten zijn er ook meer dan 15.000 kandidaten die een van de 500 zitjes in het nationale parlement ambiëren, en voor de 715 zitjes in de 26 provincieraden zijn er bijna 20.000 kandidaten. De laatste verkiezingen voor de provincieraden werden in 2006 gehouden. Sindsdien werden de 11 provincies opgesplitst in 26 nieuwe provincies. De vertegenwoordigers in die provincieraden werden aangeduid, en niet verkozen.

Als alles de komende dagen en weken blijft verlopen volgens de Céni-planning, dan worden op 9 januari de definitieve resultaten van de presidentsverkiezingen aangekondigd. De nieuwe president wordt dan op 12 januari ingezworen. Het is echter lang niet zeker of alles zo gesmeerd zal lopen. Los van de logistieke en organisatorische problemen, kwamen de laatste weken verschillende rebellengroepen, vooral in het oosten, weer boven water. Nog in het oosten woedt de zwaarste ebola-epidemie die Congo ooit gekend heeft. Er zijn al zeker 300 doden gevallen, en zeker 500 mensen liepen het virus op.

Geweld

Hoe de straat zal reageren op verkiezingen die oneerlijk verliepen, is afwachten. Als de bevolking de straat op trekt, mag gevreesd worden voor een bloedige repressie door de autoriteiten. De campagne begon kalm, maar de laatste dagen loopt de spanning op. In het kamp van Fayulu vielen daarbij al enkele doden. De internationale gemeenschap toonde zich in een gezamenlijk persbericht ongerust over dat pre-electoraal geweld, en ook mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch wees op de zware repressie van de voorbije dagen

Daarnaast was er nog een brand in een opslagplaats van de kiescommissie in Kinshasa. Daarbij raakte, volgens de Céni, 80 procent van de machines bestemd voor de hoofdstad verbrand, maar toch zullen de verkiezingen kunnen doorgaan. Waarnemers vrezen echter dat dit als voorwendsel zal gebruikt worden om de verkiezingen uit te stellen.

Presidentskandidaten

De partij van uittredend president Joseph Kabila duidde Emmanuel Ramazani Shadary aan als haar kandidaat, en die zal het moeten opnemen tegen een twintigtal andere kandidaten. De belangrijksten zijn Martin Fayulu, die gesteund wordt door de zwaargewichten Moïse Katumbi en oud-vicepresident Jean-Pierre Bemba, en de gezamenlijke kandidatuur van Felix Tshisekedi en Vital Kamerhe. Die eerste, zoon van de begin 2017 in Brussel overleden oppositieleider Etienne, is kandidaat-president, de tweede is kandidaat-premier.

Bron: BELGA