30/05/2018 - Opinies
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

De politie onderzoekt de plaats van de schietpartij. ap

Laat de deur op een kier staan

De dader van de schietpartij in Luik had de toelating om de gevangenis te verlaten. Dat betekent niet dat we het penitentiair verlof in vraag moeten stellen, vindt Kristel Beyens.

Wie? Hoogleraar penologie aan de vakgroep criminologie (VUB).

Wat? De diensten die bevoegd zijn voor de toekenning van penitentiaire verloven en uitgangs­vergunningen nemen die beslissing niet lichtzinnig.

Ons land werd gisteren opgeschrikt door een zware schietpartij en een gijzeling. De dader, die werd doodgeschoten door de politie, was een gedetineerde die 36 uur penitentiair verlof had. Nadat hij eerder 24 keer zonder problemen buiten was geweest (dertien penitentiaire verloven en elf uitgangsvergunningen), ging het deze keer mis.

Geen enkele politicus wil zich verbranden aan de vraag of en wanneer gedetineerden de gevangenis mogen verlaten en onder welke voorwaarden. Zulke betreurenswaardige incidenten, die het land in lichterlaaie zetten, bieden niet de juiste context om een sereen debat te voeren. Maar als we niet oppassen, gebeurt hetzelfde als wat met de wet op de voorwaardelijke invrijheidstelling is gebeurd. Naar aanleiding van de invrijheidstelling van Michel Martin werd die wet, waar lang aan gewerkt was, strenger gemaakt. Vanuit de praktijk werd dat betreurd. Voor we het kind met het badwater weggooien, wil ik hier graag het belang van de uitgaansvergunning en het penitentiair verlof duiden.

Vrij voor sollicitatiegesprek

Een uitgaansvergunning laat veroordeelden toe om de gevangenis te verlaten voor maximaal zestien uur. Er bestaan twee soorten: de occasionele uitgaansvergunning kan op elk ogenblik tijdens de strafuitvoering worden toegekend om medische, sociale, morele, juridische, familiale, opleidings- of professionele belangen te behartigen.

Voor veroordeelden zijn het de eerste stappen uit de gevangenis en dus hefbomen voor een succesvolle re-integratie

De directie detentiebeheer kan ook een periodieke uitgaansvergunning toestaan om de sociale re-integratie voor te bereiden. Bijvoorbeeld voor een sollicitatiegesprek of een opleiding die op wekelijkse basis plaatsvindt. Een periodieke uitgaansvergunning krijgt iemand pas als hij twee jaar van een mogelijke voorwaardelijke invrijheidstelling verwijderd is.

Daarbij gaat de directie niet over één nacht ijs. Ze gaat na of er een gevaar bestaat dat de veroordeelde zich aan de uitvoering van de straf zou onttrekken, of er een risico is dat de veroordeelde ernstige strafbare feiten zou plegen of dat de slachtoffers verontrust zouden worden. De veroordeelde moet ook instemmen met bijzondere voorwaarden.

Tijdens een penitentiair verlof mag de gedetineerde de gevangenis 36 uur verlaten om zijn familiale, affectieve en sociale contacten in stand te houden en te bevorderen of om zijn sociale re-integratie voor te bereiden. Ook hier gelden dezelfde voorwaarden als bij de uitgaansvergunning. De toekenning van beide strafuitvoeringsmodaliteiten is geen automatisme, maar het resultaat van een beslissingsproces waar verschillende mensen bij betrokken zijn.

Weinig mislukkingen

Cijfers over de uitgaansvergunning en het penitentiair verlof en hun mislukkingen zijn schaars. Het meest recente verslag van het directoraat-generaal vermeldt dat in 2016 5.458 beslissingen werden genomen inzake uitgaansvergunningen: in 34 procent van de gevallen werd een aanvraag geweigerd. In hetzelfde jaar werden 3.276 beslissingen genomen inzake penitentiair verlof: in 53 procent van de gevallen werd het penitentiair verlof geweigerd, wat op een voorzichtig beleid wijst.

Maar het verslag geeft geen cijfers over de mislukkingen in 2016, en dat is waar het hier om gaat. Onderzoek van collega’s Robert en Minne uit 2014 wijst op de moeilijkheid om daar betrouwbaar cijfermateriaal over te verzamelen. Zij vinden dat tijdens de jaren 90 ongeveer 3 procent van de toegekende penitentiair verloven mislukte. Dit duidt op een laag mislukkingspercentage, want het kan gaan van te laat terug­keren naar de gevangenis tot nieuwe feiten plegen. Het aantal nieuwe feiten dat is gepleegd tijdens een penitentiair verlof, is zeer laag.

Elk nieuw misdrijf is er een te veel, en al zeker als er doden vallen. Maar het is belangrijk om de uitgaansvergunning en het penitentiair verlof te behouden of niet te snel in vraag te stellen. Voor veroordeelden zijn het de eerste stappen uit de gevangenis en dus hefbomen voor een succesvolle re-integratie. Ze bepalen of de gevangenisdeur op een kier wordt gezet of niet. De strafuitvoeringsrechtbanken beschouwen ze als de opstap naar elektronisch toezicht en voorwaardelijke invrijheidstelling.

We zien dat steeds meer gedetineerden ontmoedigd raken in het invrijheidstellingsproces en het op een bepaald moment opgeven. Ze zitten hun tijd in de gevangenis volledig uit en komen dus vrij zonder dat justitie enige mogelijkheid tot opvolging heeft. Het proces nog strenger maken, zal een omgekeerd effect hebben en zal minder veiligheid bieden voor de samen­leving. Dat moeten we absoluut vermijden.