Wat gebeurt er op zondag 14 oktober?
Een antwoord op de meest gestelde vragen

+
Waarvoor stemmen we eigenlijk?

  1. Op 14 oktober 2018 worden in de eerste plaats verkiezingen gehouden voor de gemeente- en de provincieraden. Deze organen staan in voor het dagelijks bestuur van een gemeente of provincie. De gemeenteraad wordt hierbij geholpen door het schepencollege en de burgemeester, de provincieraad door de deputatie en de provinciegouverneur.

    Daarnaast worden de districtsraden verkozen. Steden kunnen zelf kiezen of zij districtsbesturen oprichten. Voorlopig is dit enkel het geval in Antwerpen. Ten slotte stemmen Drogenbos, Kraainem, Linkebeek, Sint-Genesius-Rode, Wezembeek-Oppem, Wemmel en Voeren ook voor hun schepenen, OCMW-raadsleden en de leden van het vast bureau.

+
Wie mag stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen?

  1. Belgen – Er is een stemplicht voor alle Belgen die op 14 oktober 2018 minstens 18 jaar oud zijn. Daarnaast geldt een inschrijvingsvoorwaarde: je moest voor 1 augustus 2018 ingeschreven zijn in het bevolkingsregister van je gemeente. Sommige mensen mogen (tijdelijk) niet stemmen: beschermde personen die uitdrukkelijk onbekwaam verklaard werden om hun politieke rechten uit te oefenen, geïnterneerden en personen die door een veroordeling ontzet of uitgesloten werden van het kiesrecht.

    Niet-Belgen - Buitenlanders kunnen stemmen voor de gemeente- en districtsraadsverkiezingen, maar niet voor de provincieraad of de rechtstreekse OCMW-verkiezingen. Om te mogen stemmen moeten niet-Belgen voldoen aan dezelfde voorwaarden als Belgische kiezers. Daarnaast moest je voor 1 augustus 2018 een aanvraag indienen om ingeschreven te worden op de kiezerslijst. Zo’n aanvraag is niet nodig voor niet-Belgen die al gestemd hadden bij een vorige verkiezing. Niet-Belgen uit een land buiten de EU moeten bovendien kunnen bewijzen dat zij al vijf jaar onafgebroken in België verblijven.

+
Moet ik gaan stemmen?

  1. Ja: er geldt in België een stemplicht voor alle stemgerechtigde Belgen ouder dan 18 jaar. Concreet ben je verplicht om naar het stembureau te gaan, het stemhokje binnen te stappen, een stem uit te brengen en je stembiljet in de stembus te stoppen. Dit wil niet zeggen dat je voor een bepaalde lijst of kandidaat moet stemmen: je kan ook een blanco stem uitbrengen. Niet-Belgen hebben in bepaalde gevallen wel stemrecht, maar geen stemplicht.

    Wie niet gaat stemmen, wordt genoteerd als afwezige kiezer en riskeert een geldboete van 30 tot 60 euro. Weiger je een tweede keer om te gaan stemmen, dan wordt de boete opgetrokken naar 60 tot 150 euro. Hardleerse niet-kiezers die in een periode van 15 jaar vier verkiezingen missen zonder goede reden, kunnen 10 jaar van de kiezerslijst geschrapt worden. In praktijk blijven afwezige kiezers ongestraft, omdat de vervolging hiervan geen prioriteit is voor het parket.

+
Wat gebeurt er met mijn blanco stem?

  1. Een blanco stem wordt op dezelfde manier behandeld als een ongeldige stem: ze wordt niet meegerekend in het eindresultaat. Blanco stemmen worden dus niet, zoals sommige mensen denken, automatisch toegevoegd aan het stemcijfer van de grootste lijst. Toch komt een blanco stem onrechtstreeks de grootste partij ten goede. Blanco en ongeldige stemmen resulteren er immers niet in dat corresponderende zetels vrijgehouden worden. De ‘lege’ zetels worden verdeeld tussen de lijsten op basis van het aantal stemmen dat die lijst haalde. Dit bevoordeelt in de eerste plaats de grootste partijen.

    Hoewel je een blanco stem kan zien als een subtiele uiting van burgerlijke ontevredenheid, steun je dus onrechtstreeks toch de meerderheid.

+
Waar en wanneer moet ik gaan stemmen?

  1. Waar – De gemeente stelt de kiezerslijst samen op basis van de inwoners die op 1 augustus 2018 ingeschreven waren. Wie na 1 augustus naar een andere gemeente is verhuisd, moet nog één keer in zijn oude gemeente gaan stemmen. Je komt dan wel in aanmerking voor een terugbetaling van je reiskosten. Ten laatste twee weken voor de verkiezingen ontvang je een oproepingsbrief. Deze brief vermeldt het stembureau waar je je stem kan uitbrengen.

    Wanneer – Stembureaus waar je stemt met pen en papier zijn geopend van 8 uur tot 13 uur. Stembureaus waar je digitaal kan stemmen blijven iets langer open: van 8 uur tot 15 uur.

+
Heb ik recht op een reiskostenvergoeding?

  1. Wie - Bepaalde kiezers hebben recht op de terugbetaling van hun reiskosten of op een gratis treinbiljet. Het gaat om:
     
    • kiezers die op 14 oktober niet meer wonen in de gemeente waar ze moeten gaan stemmen,
    • kiezers die op 14 oktober in het buitenland of in een andere gemeente moeten werken en hun gezinsleden,
    • studenten die door hun studies in een andere gemeente verblijven en
    • kiezers die behandeld worden in een verpleeg- of gezondheidsinrichting in een andere gemeente.

    Praktisch – De vergoeding bedraagt 0,3460 euro per afgelegde kilometer. Alleen de reisweg die je binnen België aflegt komt in aanmerking. Je vraagt deze terugbetaling aan door een formulier A98 op te sturen naar het provinciebestuur van de plaats van je stembureau. Dit kan tot 14 januari 2019. Je kunt er ook voor kiezen om met de trein naar het stembureau te gaan. In dat geval heb je recht op een gratis retourbiljet in tweede klasse. Je ontvangt je gratis biljet aan het loket op vertoon van je oproepingsbrief. De loketbediende kan bovendien vragen om een attest te zien dat bewijst dat je recht hebt op een gratis ticket, bijvoorbeeld een attest aan je werkgever.

+
Hoe zit het met volmachten?

  1. Wie mag een volmacht geven? Als je zelf niet in staat bent om te stemmen, kan een andere kiezer dit in jouw naam doen. Je moet een goede reden hebben om te stemmen bij volmacht: medische redenen, beroeps-, dienst- of studieredenen, religieuze overtuiging, een gevangenisstraf of een tijdelijk verblijf in het buitenland. Ook schippers, marktkramers en kermisreizigers kunnen een volmacht geven.

    Hoe geef ik een volmacht? Je hebt twee documenten nodig om een volmacht te geven: een attest dat de specifieke reden bewijst waarom je niet zelf kan stemmen (bijvoorbeeld een doktersbriefje) en het volmachtformulier A95. Het volmachtformulier moet ingevuld en ondertekend worden. De volmachtdrager brengt jouw stem uit in het stembureau dat op jouw oproepingsbrief staat. Daarvoor zijn deze documenten nodig: het volmachtformulier, het attest, de identiteitskaart van de volmachtdrager, zijn eigen oproepingsbrief en jouw oproepingsbrief. De volmachtdrager moet daarna uiteraard ook nog steeds zelf gaan stemmen in zijn eigen stembureau.

+
Hoe breng ik een geldige stem uit op papier?

  1. In het stemhokje zie je per partij een lijst met kandidaten. Als je akkoord gaat met de volgorde waarin de kandidaten op de lijst staan, dan kan je een lijststem uitbrengen door het bolletje bij de partijnaam in te kleuren. Je stemt dan voor de hele partij, niet voor een specifieke kandidaat.

    Stemmen voor een specifieke kandidaat kan door het bolletje naast zijn of haar naam in te kleuren. Dit is een voorkeurstem. Je kan meerdere voorkeurstemmen uitbrengen, maar enkel voor kandidaten binnen dezelfde lijst. Ten slotte kan je ook een lijststem combineren met één of meer voorkeurstemmen.

    Je stemmen moeten altijd binnen één lijst blijven, anders is je stem ongeldig. Daarnaast is het verboden om de vorm of de afmeting van je stembiljet te veranderen, bijvoorbeeld door het te scheuren of te vouwen. Je mag je stembiljet bovendien niet herkenbaar maken door erop te schrijven, te tekenen of woorden te doorstrepen.

+
Hoe breng ik een geldige stem uit op een stemcomputer?

  1. In bepaalde gemeenten stem je niet met pen en papier, maar via een stemcomputer. De computer toont eerst de lijsten voor de gemeenteraad, daarna eventueel die van de districtsraad of de OCMW-raad, en als laatste de lijsten voor de provincieraad. Tijdens het stemmen voor een bepaalde verkiezing kan je altijd een stap terug. Zodra je je keuze bevestigd hebt, is je stem officieel uitgebracht. De computer gaat dan over naar de volgende verkiezing. Het is dan niet meer mogelijk je stem te veranderen door terug te klikken.

+
Wat als ik me vergist heb bij het stemmen?

  1. Geen nood als je een vergissing gemaakt hebt bij het digitaal stemmen: je kan dit nog rechtzetten. Vervolledig de stemprocedure en vraag de voorzitter van het stembureau of je opnieuw mag stemmen. Zorg ervoor dat je dit doet voor de voorzitter je stembiljet gescand heeft. Eens je stembiljet gescand is, is je stem namelijk definitief en kan je hem niet meer veranderen. De voorzitter maakt je foute stembiljet onbruikbaar en geeft je een nieuwe chipkaart waarmee je opnieuw kan stemmen.

+
Hoe wordt de volgorde van de lijsten en kandidaten bepaald?

  1. Elke lijst krijgt een lijstnummer. Dit lijstnummer bepaalt de volgorde van de verschillende lijsten op het stembiljet. Grote partijen hebben meestal een beschermde lijstnaam en een gemeenschappelijk volgnummer. Dit volgnummer wordt bepaald via loting, en geldt voor elke gemeentelijke lijst van die partij. Daarna worden de volgnummers geloot van de lijsten zonder beschermde naam, bijvoorbeeld van lokale partijen.

    Elke partij die meedoet aan de verkiezingen maakt een lijst met kandidaten. De volgorde van die kandidaten heeft veel invloed op hun verkiesbaarheid. Wie bovenaan staat, maakt de grootste kans om verkozen te worden. Er bestaat geen officiële procedure om deze volgorde te bepalen, maar er moeten evenveel mannen als vrouwen op de lijst staan, en de eerste twee kandidaten mogen niet van hetzelfde geslacht zijn. Verder zijn de partijen vrij om de volgorde te kiezen.

    Meestal stelt het partijbestuur een kandidatenlijst voor, waarna de leden van de partij hun mening mogen geven. De populairste kandidaat komt vaak op de eerste plaats terecht. Deze ‘lijsttrekker’ kan meestal op de meeste voorkeurstemmen rekenen, want elke lijststem wordt in de eerste plaats gezien als een stem voor de lijsttrekker. Als die je stem niet nodig heeft om verkozen te worden, gaat je lijststem naar de tweede, derde, vierde,… op de lijst. De laatste plaats wordt vaak gezien als een ereplaats, bijvoorbeeld voor een ervaren politicus aan het einde van zijn carrière. Deze ‘lijstduwer’ maakt weinig kans om effectief verkozen te worden, maar zorgt met zijn bekende naam vaak voor extra stemmen voor de hele lijst.

+
Wie telt de stemmen?

  1. In gemeenten waar met pen en papier gestemd wordt, worden de stemmen geteld door het telbureau. Een telbureau bestaat uit een voorzitter, een secretaris en twee tot vier bijzitters. De voorzitter en de bijzitters worden door de plaatselijke vrederechter aangewezen uit een lijst. Deze lijst wordt opgesteld door het college van burgemeester en schepenen, en bevat kiesgerechtigde personen uit bepaalde beroepsgroepen, zoals rechters, advocaten en leerkrachten. De secretaris wordt benoemd door de voorzitter, en moet geen bijzonder beroep uitoefenen.

    Wie niet in staat is te zetelen in het telbureau, moet dit binnen de drie dagen melden aan het hoofdbureau van de gemeente. Voorzitters en bijzitters die zonder wettige reden niet opdagen op de dag van de verkiezing kunnen een boete van 50 tot 200 euro krijgen.

+
Hoe worden de zetels verdeeld?

  1. Niet elke gemeenteraad heeft even veel zetels: het aantal zetels hangt af van het aantal inwoners. Om te weten hoeveel zetels een lijst krijgt, berekenen we eerst het stemcijfer. Dit is het totaal van de geldige stemmen (zowel lijst- als voorkeurstemmen) die een lijst behaald heeft. Vervolgens verdelen we de zetels op basis van het systeem Imperiali. Dit doen we door het stemcijfer van elke lijst achtereenvolgens te delen door 2, 3, 4, 5, … De hoogste quotiënten winnen een zetel. We gaan door met delen tot alle zetels verdeeld zijn.

    Een voorbeeld: in fictieve gemeente X zijn er tien zetels te verdelen. Drie lijsten trekken naar de kiezer. Lijst A heeft een stemcijfer van 2000, lijst B van 1500 en lijst C haalde een totaal van 1000 stemmen.
     
    DELER PARTIJ A PARTIJ B PARTIJ C
    AANTAL STEMMEN 2000 1500 1000
    /2 1000 (1) 750 (2) 500 (6)
    /3 666,67 (3) 500 (5) 333,33 (10)
    /4 500 (4) 375 (8) 250
    /5 400 (7) 300 200
    /6 333,33 (9) 250 166,67


    Het cijfer tussen haakjes geeft het volgnummer van de zetel aan. (1) verwijst bijvoorbeeld naar de eerst te verdelen zetel. Het quotiënt 666,67 is het derde grootste quotiënt, en verwerft zo de derde zetel. Als meerdere partijen hetzelfde quotiënt behalen, dan gaat de zetel eerst naar de grootste partij (de partij met het hoogste stemcijfer). Op die manier bevoordeelt het systeem Imperiali grote partijen. Dit is geen toeval: door grote partijen een licht voordeel toe te kennen, wordt het voor hen makkelijker om een stevige meerderheid te verwerven. Dat moet de gemeenteraad vlotter bestuurbaar maken en versnippering tegengaan.

+
Wie is na de verkiezingen aan zet om een coalitie te vormen?

  1. Er bestaat geen officiële procedure om een coalitie te vormen. In de praktijk zal de partij met het hoogste aantal stemmen vaak als eerste een bondgenoot benaderen, maar dit is niet altijd het geval. Voor ze een meerderheid vormen, onderhandelen de partijen over elkaars standpunten. Hoe verder die standpunten uit elkaar liggen, des te moeilijker is het om een coalitie te vormen.

    Soms maken politieke partijen nog voor de verkiezingen afspraken over coalitievorming, bepaalde standpunten en wie burgemeester kan worden. De inhoud van zo’n voorakkoord is meestal niet beschikbaar voor de kiezer.

+
Hoe wordt de burgemeester bepaald?

  1. De burgemeester wordt niet rechtstreeks verkozen. De verschillende lijsten onderhandelen over de sjerp tijdens de coalitievorming. Daarna wordt de burgemeester voorgedragen door de meerderheid van de gemeenteraad. Over het algemeen wordt de lijsttrekker van de grootste partij burgemeester.

    Soms gooien partijen het op een akkoordje, en wisselen ze van burgemeester in het midden van de ambtstermijn. Soms beslissen partijen voor de verkiezingen in een (vaak geheim) voorakkoord wie bij winst burgemeester mag worden.

+
Kan ik zelf nog een politieke partij oprichten?

  1. In principe kan iedereen zelf een politieke partij oprichten. Het recht van vereniging is zelfs gewaarborgd in de Grondwet. Om een partij op te richten, moet je een kandidatenlijst indienen aan de hand van een voordrachtsakte. Deze akte wordt door de (kandidaat-)lijsttrekker ingediend aan de voorzitter van het gemeentelijk hoofdbureau. Dit kan enkel op zaterdag 15 september tussen 9 en 12 uur en tussen 13 en 16 uur. De voordrachtsakte moet ofwel ondertekend zijn door één of meerdere gemeenteraadsleden, ofwel door een minimum aantal gemeenteraadskiezers.