12/06/2018 - Binnenland
camera closecorrect Verwijs ds2 facebook gplus nextprevshare twitter video

De correspondenten

Apartheid

Onze samenleving wordt in ijltempo superdivers. Kennen we onze buren nog? Of leven we feitelijk apart? Politici streven naar een inclusieve samenleving, maar daar zullen we zelf de lijm voor moeten leveren. Kunnen en willen we dat? JournalistMarjan Justaert duikt onder in haar eigen Vilvoorde. Vlaams op papier, veelkleurig van vizier. Vandaag: De sikhs van de stad.

Waarom de sikh-tempel in Vilvoorde dicht is en dicht blijft

In de Sikh-tempel in Vilvoorde verzamelden elke zondag honderden gelovigen, tot burgemeester Bonte (SP.A) de tempel 1,5 jaar geleden sloot. Aanleiding: een uit de hand lopende rivaliteit tussen twee clans en veroordelingen voor mensensmokkel. Sindsdien is de dialoog zoek.

Een dolk in het gelovige hart

(V.l.n.r.) Resham Singh, Jasbir Singh en Jaswinder Singh Shoker. Gert Verbelen 

De Sikh-tempel in Vilvoorde is al 1,5 jaar gesloten wegens interne rivaliteit en een zweem van mensensmokkel. Sindsdien is de dialoog met de stad zoek en het contact met de buurt verbroken.

Mahesh Kumar Dave

‘Net als hindoes zijn sikhs erg vreedzaam’
Lees verder onderaan

Chantal

‘Ze parkeren overal, of het nu mag of niet’
Lees verder onderaan

Wim Cloots

‘Ze ogen speciaal, maar zijn vriendelijk’
Lees verder onderaan

VilvoordeContact leggen met de kleine sikh-gemeenschap, die de tempel in de Lange Molenstraat beheert, bleek een processie van Echternach. De sikhs zijn in Vilvoorde nogal op zichzelf, meer dan in bijvoorbeeld Sint-Truiden of Luik. Daar wonen de meesten van de 5.000 à 7.000 sikhs in België. De tempel ‘Gurdwara Guru Nanak Sahib’ wordt grotendeels vanuit Brussel gerund.

Sinds september 2016 is hun tempel op burgemeestersbevel gesloten. Die drastische beslissing is volgens Hans Bonte (SP.A) nodig omdat er ‘slachtoffers dreigden te vallen’. ‘De vete tussen twee rivaliserende clans wordt haast op leven en dood gevoerd. Het gevaar op escalatie is reëel.’

Enkele personen hebben nog toestemming om ’s morgens en ’s avonds te lezen in de Guru Granth Sahib. Dat is het heilige boek van de sikhs, dat ze als een levende profeet zien. ‘Maar erediensten zijn hier niet meer, dus komen er ook geen donaties binnen’, vertelt Resham Singh, hoofd van het bestuur. ‘Gevolg is dat we amper onze kosten kunnen betalen terwijl we dringend moeten renoveren.’ Ook ‘Happy Vaisakhi’, het jaarlijkse festival dat met zijn kleurrijke stoet veel toeschouwers lokt, vindt sinds de sluiting niet meer in Vilvoorde plaats.

‘Ook de katholieke kerk biedt onderdak aan vluchtelingen, maar zij worden niet verdacht van mensensmokkel’ Resham Singh  Verantwoordelijke nieuw bestuur

In 2014 nam Bonte een gelijkaardige beslissing nadat de politie (opnieuw) elf Indiase en Pakistaanse mensen oppakte die illegaal in het land bleken te zijn. Nauwelijks een jaar eerder had de Brusselse rechtbank een netwerk van mensensmokkelaars veroordeeld tot 6,5 jaar. De Vilvoordse gurdwara werd in het vonnis genoemd als safehouse. Al in 2008 hield de politie er huiszoekingen.

Het heilige boek Guru Granth Sahib geldt als een profeet. Gert Verbelen

Dovemansgesprek

De sikhs geloven in één God en in reïncarnatie, ze vereren tien Guru’s (goeroes) die meer zijn dan profeten: ze zijn de waarheid en weten alles van A tot Z.

‘Het beeld dat sikhs geïsoleerd leven van de Belgische samenleving, staat ver van de realiteit’, concludeerde onderzoekster Sara Cosemans (KU Leuven) zes jaar geleden in haar boek ‘Meneer Singh en mevrouw Kaur in België. Migratie, gender en integratie in de sikh-gemeenschap’. Maar in Vilvoorde lijkt dat beeld op het eerste gezicht wél de realiteit. Toch vindt Jasbir Singh dat zijn gemeenschap goed geïntegreerd is. ‘We respecteren de Belgische wetten – wij hebben bijna allemaal de Belgische nationaliteit –, we zijn harde werkers en zouden nooit apart onderwijs organiseren, op de zondagse lessen Punjabi na. Onze tempel staat open voor iedereen. En vergeet niet dat het dankzij de steun van tienduizenden sikh-strijders is dat het Westen de Eerste én de tweede Wereldoorlog gewonnen heeft.’

Mannelijke sikhs dragen altijd een dolk of kirpan bij zich, verborgen onder hun kledij. Het is een van de vijf uiterlijke kenmerken van een zuivere gelovige. De andere zijn het ongeknipte haar – vandaar de tulband –, een kam in de haren, een stalen armband en korte kniebroek. Het feit dat ze bewapend zijn, speelde mee bij de sluiting van de tempel.

Volgens de bestuursleden berust de sluiting op een misverstand. ‘Enkele mensen van het oude bestuur konden niet verkroppen dat ze werden vervangen’, vertelt Resham Singh. ‘Maar het was nodig, want de tempel was verkommerd en er was geld uit de kassa verdwenen. De avond van het dispuut hebben we zélf de politie gevraagd om ons te beschermen. Het is uit de hand gelopen en de tempel is verzegeld. Maar waarom zo lang? We krijgen de argumenten maar niet te horen, ook al stuurt onze advocaat wekelijks een brief. Intussen is de ruzie bijgelegd: we hebben Hans Bonte een foto bezorgd waarop we elkaar een hand geven, alsook alle nodige documenten van de vzw.’

Maar hun smeekbede blijft onbeantwoord, zeggen ze. ‘De burgemeester weigert ons te zien, het is heel frustrerend. Wat wil hij nog?’

Naastenliefde

Van mensensmokkel is volgens de sikhs geen sprake. ‘In het verleden zijn er mensen te kwader trouw geweest en dat keuren we af’, vervolgt Resham Singh. ‘Als er één of twee trafikanten zijn, moet men die vooral doen boeten, maar daarom hoeven honderden gelovigen toch niet gestraft worden?’

Toen de tempel open was, kon iedereen er een gratis maaltijd krijgen. Hun geloof verplicht hen tot naastenliefde. Resham Singh: ‘Wij kunnen en mogen geen identiteitscontroles doen in onze tempel. Ook de katholieke kerk biedt onderdak aan sans-papiers en vluchtelingen, maar zij worden niet verdacht van mensensmokkel. Als er een criminaliteitsprobleem is, willen we graag meewerken aan het onderzoek, maar geen van ons is ooit verhoord geweest.’

‘Ik heb hen twee voorwaarden opgelegd’, zegt burgemeester Bonte. ‘Absolute transparantie bieden over de eigenaar van de tempel en over de religieuze leider. Maar de verschillende clans claimen iets anders. Vorige week ontving ik een brief die bewijst dat de rivaliteit niet ten einde is. Ondertussen heb ik al minstens twintig gesprekken gevoerd, ze komen elke keer met andere documenten en advocaten af… Het is moeilijk om te praten omdat ze geen georganiseerde structuur hebben.’

Wat dan met de vrijheid van godsdienst? ‘Die onderschrijf ik’, aldus Hans Bonte. ‘Net als het belang van religie. Ik denk ook wel dat zij een mooie religie hebben, waar veel ruimte is voor barmhartigheid. Maar dat maakt ze ook kwetsbaar, intern en extern.’

Mahesh Kumar Dave

‘Net als hindoes zijn sikhs erg vreedzaam’

Mahesh Kumar Dave is een van de vele Indiërs die begin jaren 70 Oeganda zijn ontvlucht. Het Centraal-Afrikaanse land telt een grote Indische gemeenschap, maar veel Indiërs werden het land uitgezet door dictator Idi Amin of vertrokken zelf. Dave kwam in 1974 in Vilvoorde terecht en leerde Frans en Nederlands. Hij spreekt ook een mondje Spaans, want hij komt graag in het Spaanse café ‘De Ster’.

Twee jaar na zijn aankomst reisde Dave naar India voor het huwelijk van z’n beste vriend. Hij keerde terug met een vrouw. ‘Onze families hebben ons gekoppeld. Zo gaat dat in onze traditie’, vertelt hij. Mahesh’ vrouw maakt heer­lijke gebakjes, die brengt hij mee voor cafébazin Maria. En soms ook een klein presentje, al dan niet uit India.

Zijn achternaam verraadt dat hij geen aanhanger van het sikhisme is, want alle sikhs heten ‘Singh’. Soms houden ze hun officiële achternaam als tweede, soms laten ze hun achternaam officieel vervangen door ‘Singh’. Bij de vrouwen is het ‘Kaur’.

‘Ik ben inderdaad geen sikh, maar hindoe. Mijn tempel ligt niet in Vilvoorde, maar in Antwerpen. Het verschil tussen ons? Goh, dat is in mijn ogen vooral geografisch: het sikhisme is ontstaan in Punjab, dat deels in Noord-India en deels in Pakistan lag (in India zelf worden sikhs niet overal aanvaard, zeker niet degenen die streven naar de oprichting van een eigen sikh-staat, red.) Verder zijn onze godsdiensten allebei heel vreedzaam, ik heb geen problemen met hen.’

Vroeger, voor de sluiting van de tempel, kwam hij de sikhs in Vilvoorde geregeld tegen en dan sloegen ze een praatje in het Indisch. ‘De gebedsdiensten op zondag waren hier heel populair. Ze kwamen van overal: Brussel, Antwerpen, zelfs van Nederland. Het zijn vriendelijke mensen, maar vandaag heb ik er geen contact meer mee.’

Over wat er precies gebeurd is in de tempel, wil hij niet oordelen. Met zijn eigen buren heeft hij evenmin veel contact. ‘Het zijn vooral Afrikanen’, zegt Mahesh Kumar Dave. ‘Ieder heeft zijn leven. Dat is niet erg.’

Chantal

‘Ze parkeren overal, of het nu mag of niet’

Het kapsalon waar Chantal met vaardige hand een dameskapsel föhnt, ligt vlakbij de sikh-tempel. Toch is er nooit contact geweest tussen de buren. ‘Vroeger kwamen ze hier in het weekend met honderden samen’, herinnert Chantal zich. ‘Als ze passeerden, vond ik wel dat ze altijd schoon gekleed waren. Heel kleurrijk, zowel de mannen als de vrouwen. Let wel: van een “goeiendag” is geen sprake en conflicten heb je er beter niet mee. Ze parkeren ook overal - of het nu mag of niet.’ Dat bepaalde gemeenschappen - sikhs en/of anderen - regels aan hun laars lappen, zint de kapster allerminst. Samenleven moet van twee kanten komen, vindt ze. ‘Wij zijn misschien racisten, maar zij, de anderen, nog veel meer.’

Wim Cloots

‘Ze ogen speciaal, maar zijn vriendelijk’

‘Vilvoorde is de voorbije jaren hard veranderd, maar ik stoor me daar niet aan’, verklaart Wim Cloots met de hand op het hart. ‘Hier werkt een Turkse en een Marokkaanse en dat gaat goed.’ Cloots is de eigenaar van Horse House, een van de bekende paardensteakrestaurants in Vilvoorde en buurman van de sikh-tempel. Sikhs komen bij hem uiteraard niet over de vloer – ze eten vegetarisch, maar er was wel sporadisch contact. In het Engels. ‘Ze ogen speciaal en zijn erg gesloten, maar je kunt er niets tegen hebben. Toen andere buren eens klaagden over afvaloverlast, hebben ze daar meteen iets aan gedaan. Eén keer is er een sikh uit Duitsland hier binnen geweest. Hij heeft mij verteld over de ruzie.’