Foto: AFP

Vrees voor nog meer bloedvergieten op ‘Nakba’

Nadat Gaza maandag met meer dan vijftig doden de bloedigste dag beleefde sinds 2014, wordt het dinsdag mogelijk nog erger. De Palestijnen herdenken de ‘Nakba’ of ‘catastrofe’, de dag in 1948 waarop honderdduizenden uit hun dorpen en huizen wegvluchtten of werden verjaagd.

Tienduizenden inwoners van Gaza trokken maandag naar de grens met Israël om er te protesteren, op de dag dat de VS officieel hun ambassade openen in Jeruzalem. Israëlische elite­soldaten schoten met scherp op ongewapende betogers die het grenshek te dicht naderden. 

Volgens de Palestijnse hulpdiensten kwamen al minstens 59 betogers om, onder wie zes kinderen en een baby. Die laatste ademde volgens het ministerie van Gezondheid in Gaza traangas in. Zeker 2.771 anderen raakten gewond, van wie naar schatting de helft door kogelwonden. 

VS blokkeren onafhankelijk onderzoek

De VS hebben zich maandag in de VN-Veiligheidsraad volgens diplomatieke bronnen verzet tegen een communiqué waarin opgeroepen wordt tot een onafhankelijk onderzoek naar het bloedbad op de Gazastrook. In die ontwerptekst 'uit de Veiligheidsraad zijn verontwaardiging en verdriet over de dood van Palestijnse burgers die hun recht uitoefenden om vreedzaam te betogen'. De raad 'roept op tot een onafhankelijk en transparant onderzoek naar die acties, om te garanderen dat verantwoording wordt afgelegd'.

Terwijl onder meer de Europese Unie, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hun bezorgdheid uitten, en Israël én de Palestijnen opriepen 'terughoudendheid' aan de dag te leggen, weigert het Witte Huis zich achter die oproep te scharen. 'Het is niet nodig Israël tot terughoudendheid op te roepen, aangezien Hamas de volle verantwoordelijkheid draagt', zei een woordvoerder van het Witte Huis op een persconferentie.

Al sinds 30 maart wordt er in Gaza wekelijks betoogd en schieten Israëlische scherpschutters met echte kogels op ongewapende Palestijnen. De dodelijke kogels van Israë­lische scherpschutters staan in schril contrast met de betogingen in Gaza, waar veruit de meeste demonstranten al weken vredig protesteren. Sommigen staken gisteren wel autobanden in brand, om met de dikke, zwarte rook scherpschutters het zicht te ontnemen. Anderen gooiden met stenen of probeerden het grenshek open te knippen. 

 

Fadi Abu Shammala, directeur van een culturele ngo in Gaza-stad, heeft nog geen enkele betoging gemist. ‘Ik heb nooit wapens zien circuleren’, zegt Abu Shammala, in een gesprek via Whatsapp. ‘Vlak nadat ik had gehoord dat een goede vriend van me door een scherpschutter was gedood, belde de BBC me op voor een live interview. Of ik wapens bij me had, wilden ze weten. Ik wist even met mezelf geen blijf. Er staan honderden journalisten aan de grens met Gaza en niemand maakt melding van gewapende betogers. Het gebeurt allemaal op klaarlichte dag en er is geen twijfel mogelijk: Israëlische scherpschutters schieten ongewapende Palestijnen dood. En toch moet ik nog zo’n vraag beantwoorden. Meer dan kwaad ben ik vandaag vooral gefrustreerd door het gebrek aan solidariteit. De Arabische landen laten ons in de steek, de internationale gemeenschap evenzeer.’

De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch noemt het geweld in Gaza ‘volkomen voorspelbaar’. ‘Dit is het gevolg van het onwettige Israëlische beleid om soldaten te laten schieten op ongewapende betogers’, zegt Omar Shakir, directeur van Human Rights Watch voor Israël en Palestina, telefonisch vanuit Jeruzalem. ‘De betogers hebben molotovcocktails en stenen, maar dat is niet hetzelfde als wapens. Volgens het internationale recht is het alleen geoorloofd om het vuur te openen, als de betogers in kwestie een imminent gevaar vormen, en dat is hier duidelijk niet het geval.’

‘Israël heeft de bufferzone rond de grens tot schietzone uitgeroepen’, zegt Shakir. De Israëlische minister van Defensie wil geen enkel risico lopen met manifestanten die proberen het hek open te breken en Israël binnen te dringen. Zo wettigt Israël het dodelijke geweld. Maar zelfs wie het hek kapot krijgt en binnen raakt, aldus Shakir, kan op veel andere manieren worden tegengehouden. ‘Israël kan die manifestanten arresteren, traangas gebruiken of het waterkanon inzetten. Kortom, er zijn heel wat methodes die niet dodelijk zijn. We hebben het hier niet over een ­massabestorming van het grenshek door duizenden demonstranten.’

Herinneringen aan Sharpeville

De manier waarop Israël op ongewapende betogers schiet, roept herinneringen op aan Sharpeville in Zuid-Afrika, waar de apartheidspolitie in 1960 op zwarte betogers schoot, of aan de Britse troepen die in het Noord-Ierse Derry in 1972 een bloedbad aanrichtten onder ongewapende manifestanten. ‘Of Gaza 2018 ook een keerpunt wordt in het Palestijns-Israëlische conflict, zal afhangen van de internationale reacties’, denkt Omar Shakir. ‘Die zullen bepalen of Israël zijn gedrag zal aanpassen.’

‘Dit is een regelrechte schande’, zegt Yehuda Shaul van ‘Breaking the silence’, een ngo van Israëlische veteranen. ‘Israël zet scherpschutters in. Dat zijn elitesoldaten, getraind om uiterst precies te schieten. Waarom richten zij niet op de benen, maar schieten zij ongewapende betogers dood? Dit illustreert hoe weinig waarde Israël hecht aan het leven van Palestijnen in Gaza.’

Shaul zegt er meteen bij dat zijn mening, en het standpunt van zijn organisatie, een marginale plek innemen in het publieke debat in Israël. ‘Gaza is hier in Israël zelfs niet het belangrijkste nieuws. De feestelijkheden in Jeruzalem zijn veel belangrijker. Wie er wel over spreekt, schuift de schuld in de schoenen van Hamas en spreekt over terroristen. Maar eigenlijk zoeken de meeste Israëli’s niet eens naar een manier om dit geweld te rechtvaardigen. Vandaag is een nieuw dieptepunt bereikt.’