Foto: AP

De stem van de man die niet kon spreken

Stephen Hawking kon decennialang niet spreken. Toch groeide zijn ‘stem’ uit tot een van zijn meest iconische eigenschappen.

Tijdens een bezoek aan het Cern in Genève in 1985 liep de Britse natuurkundige Stephen Hawking een longontsteking op. Hij belandde in kritieke toestand in het ziekenhuis en werd uiteindelijk overgevlogen naar het Addenbrooke’s ziekenhuis in Cambridge. Tegen de verwachtingen in slaagden dokters er daar in om zijn leven te redden, maar om Hawking opnieuw te doen ademen, moesten ze wel een tracheotomie uitvoeren. Daardoor verloor de toen 43-jarige zijn stem.

Jarenlang communiceerde Hawking met een kliktoestelletje in zijn hand, waarmee hij een computerstem tot vijftien woorden per minuut kon laten zeggen. Maar toen Hawkings spieren daar te zwak voor werden, moest een alternatief gezocht worden. Sinds 2008 gebruikte de man een systeem dat hij met kaakspieren bestuurde, maar ook dat moest jaar na jaar geoptimaliseerd worden omdat zijn spieren ook daar verzwakten.

Het meest bijzondere aan de stem van de man die niet kon spreken, is dat ze decennialang hetzelfde geklonken heeft. Tot vlak voor zijn dood sprak Hawking net zoals in de jaren 80. Het bedrijf dat de processor ontwikkelde, ging jaren geleden al failliet, maar bij elke upgrade van zijn spraakprogramma, weigerde Hawking een nieuw stemgeluid.

Beautiful Betty

Hawkings stem draagt de naam ‘Perfect Paul’, in 1984 ontwikkeld door Dennis Klatt, een ingenieur die pionierde in tekst-naar-spraak algoritmes. Klatt ontwikkelde ook nog ‘Beautiful Betty’ en ‘Kit the Kid’.

‘Had Stephen gewild, hij had gemakkelijk voor een nieuwe stem kunnen kiezen’, zegt Sam Blackburn, die sinds 2006 de persoonlijke technicus van Stephen Hawking was. ‘Hij had kunnen kiezen voor een zachtere stem, die bijvoorbeeld wat minder als een robot klonk, maar het zou Stephen niet meer zijn.’

De hardware achter de stem van Hawking - een spraaksynthesizer met een specifieke processor - werd zorgvuldig bewaard in een klein grijs doosje in Hawkings kantoor. Bij elke update moest er opnieuw beroep op gedaan worden, omdat men er maar niet in slaagde er een moderne en exacte kopie van te maken. In 2015 ontdekte een van Hawkings studenten wel dat er wellicht wel één kopie van de originele processor bestaat, bij een bedrijf dat ooit nog Lernout & Hauspie opkocht.

Bron: Wired, ZDNet, NewScientist