• Rex Tillerson.

Kernakkoord Iran in gevaar

Met de ‘Rexit’ en Mike Pompeo als nieuwe minister van Buitenlandse Zaken krijgt Donald Trump er in het Witte Huis een trouwe fan bij.

Iran is een politiestaat bestuurd door bandieten en een despotische theocratie, met ambities vergelijkbaar met die van de terreurgroep IS. Dat is kort samengevat de harde toespraak die toenmalig CIA-directeur Mike Pompeo in oktober 2017 gaf aan de universiteit van Texas. De Amerikaanse president Donald Trump heeft Pompeo gisteren aangesteld als zijn nieuwe minister van Buitenlandse Zaken. Hij vervangt Rex Tillerson, die Trump de voorbije maanden aanspoorde om de nucleaire deal met Iran na te leven.

Net als Trump staat ook Pompeo voor de harde lijn inzake Iran. Zijn benoeming kan op zeer korte termijn al tot een belangrijke beleidswijziging leiden. Binnen twee maanden dringt zich de volgende deadline op voor de bekrachtiging van het kernakkoord. Als Trump dan opnieuw sancties instelt tegen Iran, dan trekt hij de Verenigde Staten eenzijdig terug uit een akkoord waarin ook de Europese diplomatie heel sterk heeft geïnvesteerd.

In januari 2016 besloten de VS en de EU om de economische sancties tegen Iran op te heffen, nadat het Internationale Atoomenergieagentschap had vastgesteld dat Iran zijn nucleaire programma had ingeperkt, zoals in 2015 was afgesproken. Maar de Verenigde Staten wilden de Iraanse houding in de gaten kunnen houden en het akkoord periodiek opnieuw bekrachtigen. Trump deed dat nog in januari, al voegde hij er toen al aan toe dat het ‘de laatste keer’ zou zijn geweest.

Tegelijk dient zich al meteen een tweede, zo mogelijk nog veel complexer kern­dossier aan. Trump kondigde vorige week tot ieders verrassing immers aan dat hij de uitnodiging aanvaardt om de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un te ontmoeten. Dat gesprek zou mogelijk al in mei plaats­vinden – eveneens binnen twee maanden. Pyongyang pocht dat het al kernraketten heeft die de VS kunnen raken. Succesvol onderhandelen met dat regime wordt nog veel complexer dan de zo hard bevochten deal met Teheran.

De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken verdedigt niet alleen de harde lijn inzake Iran. Hij is ook tegen de sluiting van Guantánamo, een gevangenis die geregeld onder vuur lag voor de mishandeling van terreurverdachten, vindt de enorme data­verzameling van de geheime dienst NSA prima, en beschouwt waterboarding niet als een vorm van marteling.

‘Rexit’ hing in de lucht

Tegelijk heeft Rex Tillerson op de post Buitenlandse Zaken ook geen blijvende indruk gemaakt. De voormalige baas van de oliegigant Exxon Mobil dacht vooraf wellicht dat een groot bedrijf besturen niet zo sterk zou verschillen van een kabinet leiden. Maar Tillerson liep verloren in de ­bureaucratie van Washington. Hij kreeg de opdracht om drastisch in de kosten te snijden, zag een hele resem carrièrediplomaten vrijwillig vertrekken, en cruciale posten – zoals die van ambassadeur in Zuid-Korea – zijn nog steeds vacant. De geruchten over Rex Tillersons ontslag sleepten al maanden aan en werden ‘Rexit’ genoemd. Alleen de timing – Tillerson dacht dat zijn positie eindelijk veilig was – verrast.

Tillersons grootste probleem was dat hij het zo vaak oneens was met Trump. Zelfs over dit ontslag doen verschillende versies de ronde. Volgens het Witte Huis werd Tillerson vooraf ingelicht, onderminister van Buitenlandse Zaken Steve Goldstein zei dan weer dat Tillerson dinsdag nog niet van plan was geweest om af te treden. Tot Trumps tweet binnenliep. Enkele uren later werd ook Goldstein de deur gewezen.