• Het eiland Lesbos wordt overspoeld door vluchtelingen, en ‘Europa kijkt de andere kant op’. ‘Diep beshamend.’
Griekse eilanden kunnen toestroom vluchtelingen niet aan

Bootvluchtelingen op Lesbos zitten in ‘camp from hell’

137.000 vluchtelingen staken in de eerste helft van dit jaar de zee naar Europa over, een recordaantal. Al meer migranten wagen de overtocht naar de Griekse eilanden dan naar Italië, vooral door de aanhoudende vluchtelingenstroom vanuit Syrië en buurlanden, maar ook omdat die route veiliger is.

‘Dit is het slechtst georganiseerde vluchtelingenkamp dat ik ooit heb gezien. Er zitten hier 3.000 mensen, terwijl er maar plaats is voor 600. Er is één douche voor de mannen en één voor de vrouwen. De toiletten zijn zo smerig dat de mensen liever buiten hun gevoeg doen.’

A camp from hell’, noemen ze het zelf. ‘Er is geen enkele medische hulp. De kwaliteit van het voedsel dat de gemeente uitdeelt, is zo slecht dat eergisteren groepen ziek zijn geworden. En zelfs dat beetje hulp dreigt weg te vallen, door een gebrek aan geld’, zegt de Nederlandse Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling. Ze is diep verontwaardigd over de omstandigheden waarin vluchtelingen op het Griekse eiland Lesbos worden opgevangen. Ceelen is er op bezoek om uit te maken of er noodhulp geboden moet worden. ‘Het zou de eerste keer zijn dat we dat in Europa moeten doen’, zegt ze.

‘In twee kampen vlak bij Mitilini die ik heb bezocht, is geen enkele lokale of internationale organisatie die naar de vluchtelingen omkijkt. De omstandigheden zijn er slechter dan in een kamp in een gemiddeld Afrikaanse land. Op de plaatsen waar de vluchtelingen letterlijk aanspoelen, is het al niet veel beter’, zegt Ceelen.

‘Vannacht (dinsdagnacht, red.) werd ik uit mijn bed gebeld door een vrijwilligster die een restaurant uitbaat. Ze had telefoon gekregen dat de Griekse kustwacht onderweg was met 41 Syriërs. Hun bootje op zee had water gemaakt, ze waren drijfnat. Het enige wat de vrouw hen kon bieden, waren droge kleren die ze had ingezameld.’

‘De bewoners doen hun best om de vluchtelingen te helpen, maar kunnen de crisis niet aan. En Europa kijkt de andere kant op. Dat is diep beschamend’, zegt Ceelen.

Humanitaire crisis

Europa was de voorbije maanden vooral bekommerd om de bootvluchtelingen die op weg naar Italië verdronken (zie inzet). De humanitaire crisis in Griekenland werd daarbij wat uit het oog verloren. Maar met de maand spoelen meer en meer bootvluchtelingen aan op de Griekse eilanden Lesbos, Chios, Samos en Kos, waar elke opvang ontbreekt.

Volgens de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR) kwamen in de eerste helft van dit jaar 137.000 bootvluchtelingen naar Europa, al 83 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Daarbij wordt de zeeroute naar Griekenland steeds belangrijker. Dit jaar waagden al meer bootvluchtelingen de overtocht naar Griekenland dan in heel het jaar 2014. De oostelijke zeeroute, over de Egeïsche Zee, is zelfs belangrijker geworden dan de route naar Italië.

Volgens UNHCR zijn het niet alleen steeds meer Syriërs die vanuit hun land of buurlanden naar Turkije voor het geweld vluchten. De oversteek naar Griekenland is ook veiliger – de eilandjes liggen op enkele uren varen, terwijl de oversteek naar Italië dagen kan duren. Vluchtelingen zouden tot slot ook vrezen voor strengere controles in Italië (zoals vingerafdrukken), waardoor ze niet meer verder zouden kunnen trekken.

Op de Griekse eilanden blijven de meeste vluchtelingen hooguit enkele weken, maar met de start van het toeristenseizoen worden vakantiegangers er volop met de rauwe realiteit van de vluchtelingencrisis geconfronteerd.

‘Om de haverklap spreekt een vluchteling je hier aan om voedsel of geld te vragen’, zegt Ceelen. ‘De bewoners zijn bang dat de vluchtelingencrisis op het toerisme zal wegen. De spanningen lopen op, ja. Deze vluchtelingencrisis is een bom die op ontploffen staat.’

Oorlog, geweld en vervolging

UNHCR benadrukt dat de meerderheid van de bootvluchtelingen die Italië of Griekenland proberen te bereiken geen economische vluchtelingen zijn, maar vluchtelingen die bescherming nodig hebben omdat ze op de loop zijn voor oorlog, geweld of vervolging. Ze komen vooral uit Syrië, Eritrea, Afghanistan, Somalië en Irak. Veel hangt wel af van de route die ze nemen. Acht op de tien vluchtelingen in Griekenland komen uit Syrië, Afghanistan of Irak. De bootvluchtelingen met bestemming Italië komen vooral uit Eritrea, Nigeria, Somalië, Syrië en Gambia.